زایمان فیزیولوژیک

بارداری و زایمان دو پدیده زیبا و شگفت انگیز خلقتند. بر همین اساس همواره علوم پزشکی، روانشناسی، جامعه شناسی، و دیگر علوم مرتبط آن را مورد بررسی قرار داده­ اند. که این فعالیتهای علمی با هدف ارتقای سلامت مادر و جنین و در نتیجه کل جامعه انجام می­ شود.

در شرایط کنونی مداخلات فراوان به خصوص در حیطه زایمان، مشکلات جهانی متعددی را از جمله افزایش سزارین، جدایی مادر و نوزاد در بدو تولد، نبود حمایت کافی روحی روانی از مادر و عوارض مداخلات پزشکی و داروهای مصرفی از جمله داروهای بی­ دردی، اکسی توسین و عفونت­ های ناشی از این مداخلات را به وجود آورده است. این مشکلات باعث شده تا امر بارداری و زایمان از نظر فیزیولوژیک مورد مطالعه قرار گیرد.

فرق زایمان فیزیولوژیک با زایمان طبیعی

در زایمان طبیعی انواع دخالت­های پزشکی و دارویی انجام می­ گیرد بالاخص در کشور ما در دو دهه، اخیر این دخالت­ها بی­ رویه بوده و عوارضی را به دنبال داشته است ولی در زایمان فیزیولوژیک بدون هرگونه دخالت دارویی و پزشکی زایمان صورت می­گیرد.

یکی از مهمترین وظایف زایمان به عهده سیستم هورمونی بدن است، چهار هورمون اصلی که در زایمان نقش دارند عبارتند از: اکسی توسین(هورمون عشق)، آندروفین،(هورمون خشنودی و برتری)، اپی نفرین، نوراپی نفرین(هورمون تهیج و برانگیختن)، هورمون پرولاکتین(هورمون شیر).

چهار هورمون فوق با هم سمفونی زیبایی را در بدن اجرا می­کنند. این سیستم در بدن همه پستانداران وجود دارد و به عنوان سیستم لیمبیک یا مرکز عاطفی مغز شناخته شده است که در قسمت میانی مغز قرار دارد.

برای این که روند زایمان بتواند با بیشترین پتانسیل خود به پیش برود، این قسمت از مغز باید بر قسمت منطقی مغز تقدم یابد. برای برقراری این وضعیت باید محیط و فضایی آرام و خصوصی با نور ملایم و کم صدا فراهم شود و هیچ انتظار منطقی از زن زائو نداشته باشیم. در چنین فضایی زن به طور ذاتی شروع به حرکت کرده و صداهایی از خود درمی ­آورد، به گونه­ ای نفس می­ کشد و وضعیتی به خود می ­گیرد که زایمان را راحت تر می­ کند. این حالت شاخصی از ژنتیک است. این عملکرد هورمونی توسط اقدامات روتین مانند اینداکشن، تجویز ضد دردها، جلوگیری از حرکت مادر و اقدام به سزارین و جدایی مادر و نوزاد خدشه­ دار شده و آسیب می ­بیند. لذا بارداری و زایمان به صورت فیزیولوژیک همراه با سایر عملکردهای فیزیولوژیک بدن مانند: تنفس، خوردن و هضم غذا، جریان یافتن خون در عروق، بلوغ و سایر اعمال دیگر با بشر متولد می ­شود و در حقیقت جزء خمیره ذاتی انسان است و همچنان که اعمال داخلی بدن مانند بلوغ در افراد مختلف، متفاوت است مسلما روند زایمان در افراد، تابع همین اختلافات است.

متاسفانه تلاش برای ختم سریع زایمان و انجام مداخلات غیرضروری برای این منظور به هر دلیل، منجر به افزایش 3-4 برابری آمار سزارین نسبت به حد مجاز آن در کشورمان شده است.

زایمان فیزیولوژیک به معنی انجام زایمان ایمن، کم درد، طبیعی و بدون مداخلات پزشکی به رعایت حریم خصوصی زائو در کنار همراه ترجیحا همسر در محیطی امن و آرام منع عدم تحرک و منع عدم خوردن و آشامیدن می­ باشد.

در زایمان فیزیولوژیک مصرف داروی محرک انقباضات رحمی مثل اکسی توسین یا داروی تسکین دهنده مثل پتیدین و … در طی لیبر و زایمان لازم نیست. بنابراین همانگونه که مصرف دارو در دوران بارداری مضر می­باشد، این نکته تا انتهای دوران زایمان باید موردتوجه قرار گیرد.مادران محترم می‏توانند در هر وضعیتی که خود انتخاب می­کنند و در آن وضعیت احساس راحتی بیشتر می ­کنند قرار گرفته و زایمان نمایند. در پایان این زایمان نوزاد در آغوش مادر قرار می­گیرد و رضایت مادر کاملا مشهود است. چنانچه امکان حضور همراه یا همسر وجود داشته باشد این زایمان با حمایت همراه یا همسر سریعتر و راحت ­تر انجام خواهد شد.

آیا جهت انجام زایمان فیزیولوژیک شرایط خاصی لازم است؟

بله، خانم باردار بایستی طی دوران بارداری کلاس­های آمادگی زایمان را بگذراند تا مهارت­های لازم را جهت حضور در این نوع زایمان کسب کند، همچنین همراه وی که ترجیحا همسر می­ باشد باید در چند جلسه از کلاسها شرکت نماید.

معمولا از ماه سوم حاملگی و حداقل در طی چند جلسه کلاسها برگزار می­ شود که هر جلسه یک و نیم ساعت به طول می­انجامد و شامل آموزش­های زیر می­باشد:

-ارائه برنامه­ های ورزشی ویژه بارداری جهت حفظ کشش عضلانی و پیشگیری از دردهای عضلانی و استخوانی دوران بارداری مانند: کمر درد، پیشگیری از پرولاپس رحمی، و افتادگی مثانه، همچنین حفظ اندامهای زن مشابه قبل از بارداری و کنترل مشکلات گوارشی و بواسیر.

-برنامه ­های ریلکسیشن و آرام تنی جهت کاهش استرس و اضطراب دوران بارداری زایمان که منجر به ایجاد بارداری با نشاط و زایمانی آرام، دور از نگرانی و استرس بوده و باعث افزایش اعتماد به نفس زائو می­ گردد.

-آموزش مراقبت­های دوران بارداری، تغییرات فیزیولوژیک بارداری و زایمان، آموزش مشکلات و عوارض غیر قابل اجتناب بارداری و تغذیه و آموزش مراحل زایمان و کنترل هیجانات خانواده

-هر مادر باردار، با هر تصمیمی درمورد زایمانش می­ تواند از فواید کلاسهای آمادگی دوران بارداری و زایمان بهره ­مند گردد. از یک مادر شاد و سالم کودکی شاد و سالم متولد می ­شود.

طبیعت زایمان درد است و علت اصلی درد زایمان انقباضات رحم است. واکنش مادر نسبت به درد زایمان متفاوت است و تحت تاثیر عوامل زیادی مانند فرهنگ، احساس ترس و نگرانی، تجربه زایمان قبلی، میزان آمادگی برای بچه­دار شدن و حمایت همسر می­باشد.

کنترل درد در زایمان فیزیولوژیک

در روش زایمان فیزیولوژیک با ایجاد شرایط مناسب و استفاده از روش­های زیر موارد فوق الذکر را کنترل نموده و با حذف بسیاری از عوامل موثر بر درد زایمان شرایط کم دردی را ایجاد می­ نماییم:

  1. طب فشاری که با تحریک گیرنده­­های مکانیکی منجر به کاهش درد می­شود.
  2. تحریک مادر در لیبر، منجر به نزول جنین و برطرف شده وضعیت نامناسب جنین و منجر به افزایش سرعت زایمان می‏شود.
  3. استفاده از آروماتراپی و رایحه درمانیف با افزایش تولید آندروفین و کاهش ادراک درد.
  4. تکنیک­های تنفسی و تمرکز: با افزایش خون رسانی رحم و تولید آندروفین و کاهش ادراک درد.
  5. تمرکز و منحرف کردن حواس، تجسم خلاق، با کاهش ادراک درد.
  6. مصرف مایعات و غذای کم حجم: مانع دهیدراسیون و کاهش قند خون و کاهش خستگی و کاهش تولید کاکتول آمین­ها می­شود.
  7. حضور همراه در کنار مادر: با حمایت عاطفی و روانی باعث افزایش اعتماد بنفس مادر و کاهش ترس می­شود.

بیمارستان فوق تخصصی عدل با مجهزترین دستگاههای پزشکی و مجربترین کادر درمان سعی نموده تا محیطی ایمن با حفظ حریم خصوصی برای مادران ایجاد نماید تا امر زایمان به بهترین شکل صورت پذیرد.