اهمیت تغذیه در بارداری

تغذيه صحيح از اركان اصلى زندگى سالم به شمار مى رود و در برخى از دوران هاى زندگى از اهميت بيشترى برخوردار است. يكي از حساس ترين و مهم ترين دوران هاي زندگي يك مادر، دوران بارداري و شيردهى است . با توجه به وضعيت فيزيولوژيك، سن باردارى يا شيردهى، ميزان فعاليت و خصوصيات ويژه فردى ، برخورداري از يك تغذيه مناسب براي مادر باردار و شيرده امرى كاملاً ضرورى است. نقش تغذيه مناسب در پيشگيرى از عوارض و بيماري هاي مختلف در اين دوران و ارتقاى سلامتى مادران باردار و شيرده نيز بخوبى روشن شده است. برای اینکه مطمئن شوید از تمام موادغذایی به اندازه دریافت می کنید باید رژیم غذایی سالم و متعادلی را رعایت کنید.

نیاز به پروتئین ها

گروه غذایی باعث حفظ بافت ‌های بدن مادر و جلوگیری از تحلیل عضلات، رشد جنین، تشکیل جفت، خون و مایع آمنیوتیک (آب دور جنین) می شود.میزان مصرف روزانه‌ی پروتئین‌ها باید 15 گرم بیشتر از میزان مصرف آن قبل از بارداری باشد. منابع پروتئین شامل گوشت قرمز، گوشت سفید (مرغ و ماهی)، تخم‌ مرغ، حبوبات، شیر و ماست، مغزها و سویا می باشد. برای ساخت، نگهداری و تکامل مغز و سیستم عصبی جنین مصرف ماهی های فاقد جیوه ضروری است، زیرا منبع غنی از پروتئین و اسیدهای چرب امگا 3 می‌باشد.

نیاز به کربوهیدرات ها

در يك رژيم غذايي مناسب، براي اينكه سوخت و ساز مواد غذايي به نحو مطلوب انجام شود ضروري است كه 50 تا 60 درصد انرژي مورد نياز از كربوئيدرات ها تامين شود . گاهي خانم هاي باردار براي جلوگيري از افزايش بيش از حد وزن اين دوره، غلات كه غني از نشاسته هستند را از رژيم خود حذف مي كنند كه اين موجب افزايش نسبت چربي ها و قندهاي ساده در رژيم غذايي مي گردد . قندهاي ساده بويژه ساكارز يا قند معمولي نبايد بيش از 10 % انرژي غذايي را تامين نمايند بنابراين نبايستي بيش از 50 گرم (معادل ده حبه قند) روزانه مصرف شود.

نياز به چربي ها

در يك رژيم غذايي متعادل ، توصيه مي شود بين 25 تا 35 درصد و بطور متوسط حدود 30 درصد انرژي مورد نياز روزانه از طريق چرب ي ها تامين گردد . اين مقدار تقريبا معادل يك گرم چربي بازای كيلوگرم وزن بدن است كه شبيه به مقدا ر توصيه شده دريافت پروتئين روزانه مي باشد . هر گرم چربي حدود 9 كيلوكالري انرژي براي بدن تامين مي كند و بنابراين مصرف 80 گرم چربي روزانه توسط خانم ها همان يك سوم نياز انرژي روزانه را تامين مي كند. بايستي توجه داشت كه تمام چربي غذا قابل رويت نيست. به عنوان مثال گوشت كاملا بدون چربي حدود 5 درصد چربي در خود دارد.

بدين ترتيب مصرف چربي عموما بيش از مقدار واقعي نياز مي باشد . نوع چربي مصرفي اعم از اينكه گياهي و يا حيواني باشد، و همچنين اگر اشباع و يا غير اشباع باشد انرژي يكساني را براي بدن تامين مي كند و بنابراين نقش تعيين كننده اي در افزايش وزن و سلامت زن باردار دارد. از چربي هاي حيواني بجز چربي ماهي حتي الامكان بهتر است احتراز شود و چربي هاي گياهي بصورت مايع و تنها در حد نياز مصرف گردند.

نياز به ویتامین ها و عناصر معدني

نياز به دريافت تمام عناصر معدني در بارداري تا حدودي افزايش مي يابد . گرچه عناصر معدني مختلف ازجمله فسفر، گوگرد، پتاسيم، مس، سلنيوم و ديگر عناصر هر يك اهميت خاص خود را در سلامت مادر و جنين دارند ولي عناصري كه در زير مطرح شده عموما تاثير بسيار بر بارداري و نتيجه آن دارند و عموما نياز به دريافت آنها در بارداري بسيار بيش از موقعيت غير بارداري است.

مصرف ویتامین ها

نیز برای عملکرد طبیعی ارگان‌های مختلف بدن مادر باردار و جنین ضروری است. جهت تأمین انواع ویتامین‌های مورد نیاز، باید سبزیجات مصرف کنید. سبزیجات حاوی فیبر برای جلوگیری از یبوست نیز مفید هستند.

به طور کلی توصیه می‌شود خانم‌های باردار از هفته 16 بارداری تا سه ماه پس از زایمان، مولتی‌ ویتامین مصرف کنند. البته لازم است به خاطر داشته باشید که مصرف زیاد مکمل و ویتامین به معنای تغذیه‌ بهتر نیست، در نتیجه بدون مشورت و تجویز پزشک و متخصص تغذیه از هیچ نوع مکمل ویتامینی و گیاهی‌ استفاده نکنید.

بنابراین جهت برقراری موثرترین ارتباط بین بارداری و تغذیه مادر، لازم است تا روزانه از تمامی گروه‌ های غذایی استفاده نمایید. گروه های اصلی غذایی شامل موارد زیر است:

  • نان، غلات و برنج؛
  • میوه‌ها و سبزیجات؛
  • لبنیات مانند شیر، ماست و پنیر؛
  • گوشت قرمز و سفید، ماهی، حبوبات، تخم‌مرغ و دانه‌ها؛
  • چربی‌ها، روغن‌ها و قندها.

دکتر سمیه فتاحی

متخصص تغذیه و رژیم درمانی